Anabolen versus TRT: waarom dit twee verschillende dingen zijn

Kort samengevat

Beide gaan over testosteron, en daar houdt de gelijkenis op. TRT brengt een vastgestelde te lage waarde terug naar normaal. Anabolengebruik brengt de waarde tot ver bóven normaal, met als doel spiergroei.

Het onderscheid zit niet in de stof maar in de dosis, de aanleiding en het toezicht. Een behandeling mikt op de onderkant van het normale bereik; een kuur mikt op een veelvoud daarvan.

Deze pagina legt het verschil uit. Het is geen handleiding: over doseringen, schema's of waar iets te krijgen is, leest u hier niets, en dat is een bewuste keuze.

Wat TRT is

TRT staat voor testosteronsuppletie en is een behandeling voor hypogonadisme: een aangetoond tekort met bijbehorende klachten.

De volgorde ligt vast. Een ochtendbloedprikje, een afwijkende uitslag die op een tweede dag wordt bevestigd, en daarna de vraag waar het tekort vandaan komt: uit de teelballen zelf of uit de aansturing vanuit de hersenen. Pas daarna komt behandeling in beeld.

Het doel is een waarde in het midden van het normale bereik, niet erboven. Bereikt u dat, dan verdwijnen de klachten die bij het tekort hoorden. Meer dan normaal geeft niet meer effect, alleen meer bijwerkingen.

Daar hoort controle bij: hematocriet, PSA en het testosteron zelf worden periodiek gemeten. Die controles zijn geen bureaucratie, ze bestaan omdat suppletie het bloed dikker kan maken en de prostaat kan beïnvloeden.

Wat anabolengebruik is

Anabole androgene steroïden zijn testosteron of daarvan afgeleide stoffen, gebruikt in doses die het lichaam nooit zelf zou maken. Waar een behandeling naar de normaalwaarde streeft, wordt bij een kuur een veelvoud daarvan aangehouden.

Dat werkt: spiermassa en kracht nemen aantoonbaar toe, meer dan met training alleen haalbaar is. Wie beweert dat het niets doet, wordt niet geloofd en terecht.

De prijs zit in dezelfde dosis. Effect en risico schalen mee, en dat is precies waarom het onderscheid met TRT geen woordenspel is. Vaak worden bovendien meerdere middelen gecombineerd, waardoor niemand meer weet welk effect bij welke stof hoort.

Daar komt bij dat het meestal buiten de zorg om gebeurt, zonder diagnose vooraf en zonder metingen tijdens. De signalen die bij een behandeling zouden opvallen, ziet niemand.

Wat er in beide gevallen met de eigen aanmaak gebeurt

Dit is het punt dat het vaakst wordt onderschat, en het geldt voor allebei.

Het lichaam regelt testosteron via een terugkoppeling: komt er genoeg van buiten, dan schroeft de aansturing vanuit de hersenen de eigen productie terug. Bij TRT is dat een aanvaard onderdeel van de behandeling, want er was al te weinig. Bij hoge doses is de onderdrukking sterker en herstel na stoppen onzekerder.

De zaadproductie loopt mee terug. Voor wie een kinderwens heeft is dat een zwaarwegend punt, en het is een van de redenen dat een arts daarnaar vraagt vóór er iets wordt voorgeschreven. Buiten de zorg om vraagt niemand dat.

Stoppen is daardoor geen kwestie van gewoon ophouden. Tot de eigen aanmaak weer op gang komt, kan er een periode zijn met juist lage waarden en de bijbehorende klachten. Bij langdurig hoog gebruik kan dat herstel maanden duren of onvolledig blijven.

De risico's die met de dosis meeschalen

Bij een normaal ingestelde behandeling zijn de bekende aandachtspunten beheersbaar, juist omdat erop wordt gecontroleerd. Bij hoge doses zonder controle verandert dat beeld.

Het bloed wordt dikker doordat het aantal rode bloedcellen stijgt. Dat verhoogt het risico op trombose. Bij TRT wordt de hematocriet daarom periodiek gemeten en de dosis zo nodig aangepast; buiten de zorg gebeurt dat niet.

Het hart en de vaten staan onder druk: ongunstige verschuivingen in het cholesterolprofiel, een hogere bloeddruk en bij langdurig hoog gebruik verdikking van de hartspier zijn beschreven.

De lever is vooral bij bepaalde oraal ingenomen middelen kwetsbaar. Verder komen acne, haaruitval bij aanleg, borstvorming en stemmingswisselingen voor.

En er is een risico dat los staat van de stof: injecteren met materiaal uit onofficiële kanalen. Toezichthouders treffen in beslag genomen ampullen aan met een andere stof, een andere sterkte of niet-steriel bereide vloeistof. Dat laatste geeft kans op abcessen en bloedvergiftiging.

Waarom een kuur geen TRT wordt door het zo te noemen

Online wordt de grens graag vervaagd. Aanbieders spreken over „TRT“ terwijl ze doses leveren die daar niets mee te maken hebben, of bieden een online vragenlijst aan die op een medische beoordeling moet lijken.

Drie dingen maken het verschil, en geen ervan is te vervangen door een formulier: er is een vastgesteld tekort met klachten, er is een streefwaarde binnen het normale bereik, en er wordt periodiek gemeten door iemand die de uitslagen kan duiden.

Ontbreekt een van die drie, dan is het geen behandeling, ongeacht hoe het genoemd wordt. In Nederland is testosteron receptplichtig, en het zonder vergunning aanbieden van receptplichtige geneesmiddelen is verboden. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd treedt daartegen op.

Als u al gebruikt

Wie buiten de zorg om gebruikt of heeft gebruikt, heeft er meer aan om dat te bespreken dan om het te verzwijgen.

Een arts oordeelt niet over de keuze maar kijkt naar wat meetbaar is: hematocriet, bloeddruk, cholesterol, leverwaarden en de hormoonhuishouding. Dat zijn precies de dingen die anders niemand ziet.

Verzwijgen leidt bovendien tot verkeerde conclusies. Een verhoogde hematocriet zonder bekende oorzaak zet een heel ander onderzoek in gang dan dezelfde waarde met een bekende verklaring.

Voor wie wil stoppen geldt hetzelfde: de periode daarna verloopt beter met begeleiding dan zonder, juist omdat de klachten die dan opkomen tijdelijk en verklaarbaar zijn.