Stoppen met testosteron: wat er in uw lichaam gebeurt en waarom het onder begeleiding hoort

Kort samengevat

Testosteron van buitenaf legt de eigen aanmaak grotendeels stil. Wie stopt, kan daardoor een tijd minder testosteron hebben dan vóór de behandeling, tot de aansturing vanuit de hersenen weer op gang komt. Bij een man met een vastgesteld tekort keren de klachten meestal terug, omdat de oorzaak er nog is.

Hoe diagnose en controles bij testosteronsuppletie verlopen, staat apart beschreven. Dit stuk gaat over het stoppen.

Waarom de eigen aanmaak stil ligt

De hypofyse stuurt de testikels aan met twee hormonen, LH en FSH. Komt er genoeg testosteron van buiten, dan remt de hypofyse die signalen af. De testikels maken dan zelf weinig testosteron en nauwelijks zaadcellen, terwijl de waarde in het bloed normaal is.

Na de laatste dosis werkt eerst het middel uit. Bij een gel is de waarde volgens de productinformatie 72 tot 96 uur na de laatste toediening terug op het uitgangsniveau; bij een injectie met een lang interval duurt dat langer. Daarna moet de hypofyse de testikels opnieuw aansturen, en dat gaat geleidelijk.

Wat u merkt als de behandeling wegvalt

Apotheek.nl schrijft dat u in één keer kunt stoppen, maar dat klachten door een hormoontekort binnen enkele weken terugkeren. Het gaat dan om de klachten waarvoor u met de behandeling begon.

Ook wat de behandeling aan de stofwisseling verbeterde, kan teruglopen. In een Duits register onderbraken 147 mannen hun behandeling gemiddeld bijna 17 maanden omdat de vergoeding wegviel. Gewicht, bloedvetten, bloedsuiker en bloeddruk verslechterden en verbeterden weer na hervatten. Het is een register zonder loting, met een auteur die bij een fabrikant van testosteron werkte.

Hoe lang het herstel duurt

Een vaste termijn bestaat niet. Een overzichtsartikel uit 2022 noemt het herstel sterk wisselend: het hangt af van hoe goed de testikels vóór de behandeling werkten, hoe lang er werd behandeld en hoe oud iemand is bij het stoppen.

Bij een man die begon met een echt tekort, betekent herstel ook iets anders. Zijn aanmaak komt terug op het oude, te lage niveau en niet op een normale waarde. Wat stoppen betekent voor de zaadproductie bij een kinderwens, staat op een eigen pagina.

Waarom stoppen onder begeleiding hoort

Goede redenen om te stoppen zijn er genoeg: bijwerkingen, de wens om vader te worden, of een behandeling die niet oplevert wat werd verwacht. Bespreek het vooraf, ook als de reden praktisch is.

De arts kan dan beoordelen of klachten die terugkomen bij het oude tekort horen of bij de overgangsperiode. En wie ooit begon zonder twee lage ochtendwaarden, kan het tekort alsnog goed laten vaststellen. De Endocrine Society stelt de diagnose pas bij passende klachten en een herhaald lage ochtendwaarde.

Wat de arts na het stoppen controleert

Welke metingen en wanneer, hangt af van het middel en de reden om te stoppen. Om te zien of de eigen aanmaak terugkomt, wordt testosteron 's ochtends gemeten zodra het middel is uitgewerkt, samen met LH en FSH. Een Australische studie noemt die stuurhormonen bruikbare en te weinig gebruikte merkers van herstel.

Stoppen na anabolen: een apart verhaal

Wie zonder recept anabolen gebruikte, onderdrukte de eigen aanmaak met veel hogere doses. Het tekort dat daarna kan ontstaan, heet in de literatuur hypogonadisme door anabole steroïden, afgekort ASIH.

In een Amerikaanse studie hadden 5 van 19 oud-gebruikers na 3 tot 26 maanden zonder middelen nog een zeer lage waarde, en 7 van de 24 kregen tijdens het stoppen een ernstige depressie. In een Deense studie lag de waarde gemiddeld 2,5 jaar na het stoppen bij 27 procent onder de normaalgrens, tegen niemand in de controlegroep.

Een Australische studie zag bij oud-gebruikers wel herstel: LH na gemiddeld 10,7 maanden, de zaadproductie na 14,1 maanden. Alle drie de studies zijn klein. Waarom het helpt om een arts over het gebruik te vertellen, staat bij anabolen versus TRT.