Testosteronwaarden: tabel, nmol/l en ng/dl uitgelegd

Waar dit artikel over gaat

Wat een normale testosteronwaarde is, hoe u nmol/l en ng/dl omrekent, waarom referentiebereiken per laboratorium verschillen en wat een uitslag tussen 8 en 12 nmol/l betekent. Dit is een informatieve duiding, geen medisch advies en geen vervanging van het gesprek met uw arts. We benoemen open wat het onderzoek laat zien, en wat niet.

Eerst de eenheid: nmol/l of ng/dl

Nederlandse laboratoria geven totaal testosteron vrijwel altijd in nanomol per liter, afgekort nmol/l. Amerikaanse bronnen, veel Engelstalige artikelen en een groot deel van de zelftests die online worden verkocht gebruiken nanogram per deciliter, ng/dl. Dat zijn geen kleine varianten van hetzelfde getal: 15 nmol/l en 15 ng/dl liggen bijna dertig keer uit elkaar.

De omrekening is één vermenigvuldiging. Eén nmol/l komt overeen met ongeveer 28,8 ng/dl. Om van ng/dl naar nmol/l te gaan deelt u dus door 28,8; om de andere kant op te gaan vermenigvuldigt u. Een uitslag van 500 ng/dl is ongeveer 17,4 nmol/l, en 12 nmol/l is ongeveer 346 ng/dl.

Controleer altijd of u totaal testosteron met totaal testosteron vergelijkt. Vrij testosteron staat in een heel andere orde van grootte, meestal in picomol per liter of in nanogram per deciliter met één cijfer achter de komma, en heeft een eigen referentiebereik. Een vrij testosteron van 0,3 naast een totaal van 14 is geen tegenstelling maar gewoon een andere maat.

Omrekentabel totaal testosteron

nmol/l	ng/dl (afgerond)
6	173
8	230
10	288
12	346
15	432
20	576
25	720
30	864

Omrekenfactor: 1 nmol/l = 28,8 ng/dl. Deel ng/dl door 28,8 voor nmol/l.

Waarom er geen enkele juiste tabel bestaat

Wie zoekt naar een testosterontabel vindt tientallen versies, en ze spreken elkaar tegen. Dat komt niet doordat er één juiste versie is die de rest verkeerd overneemt. Het komt doordat het referentiebereik per laboratorium wordt vastgesteld, op basis van de meetmethode die dat laboratorium gebruikt en de groep mensen waarop het bereik is geijkt.

Immunoassays en massaspectrometrie leveren niet dezelfde getallen op, zeker niet in het lage bereik. Een laboratorium dat de ondergrens op 8,0 legt en een laboratorium dat hem op 10,4 legt zijn het niet oneens over de fysiologie; ze meten anders. Daarom hoort bij elke uitslag het bereik van het uitvoerende laboratorium, en is dat bereik het enige dat voor uw uitslag telt.

Dat gezegd hebbende bestaat er wel een referentiepunt dat breder geldt. Een analyse die vier grote cohorten in de Verenigde Staten en Europa op één schaal bracht, kwam voor gezonde mannen van negentien tot negenendertig jaar zonder overgewicht uit op een bereik van ongeveer 9,2 tot 31,8 nmol/l, met een middenwaarde rond 17 nmol/l. Gebruik dat als oriëntatie, niet als oordeel.

Oriëntatiewaarden totaal testosteron bij mannen

Bereik	nmol/l	ng/dl	Hoe dit meestal wordt gelezen
Duidelijk laag	onder 8	onder 230	Bij bijpassende klachten reden voor herhaling en verder onderzoek
Grijs gebied	8 tot 12	230 tot 346	Het getal beslist niet; klachten, herhaalmeting, SHBG, LH en FSH doen dat
Binnen bereik	12 tot 30	346 tot 864	Bij vrijwel iedereen normaal; klachten hebben waarschijnlijk een andere oorzaak
Hoog	boven ongeveer 32	boven ongeveer 920	Ongebruikelijk; reden om naar oorzaken te kijken, waaronder middelengebruik

Oriëntatie op basis van geharmoniseerde referentiewaarden voor gezonde mannen van 19 tot 39 jaar (Travison 2017). Het bereik op uw eigen laboratoriumformulier gaat hier altijd voor.

Het grijze gebied van 8 tot 12 nmol/l

Dit is het deel waar de meeste mannen terechtkomen die met klachten laten prikken, en het is precies het deel waar een tabel ophoudt te helpen. Een uitslag van 9,6 nmol/l is niet 'bijna een tekort' en ook niet 'gewoon normaal'. Het is een getal dat pas betekenis krijgt naast vier andere dingen.

Het eerste is het klachtenpatroon. De European Male Ageing Study volgde ruim drieduizend mannen en vond dat pas de combinatie van drie seksuele klachten met een verlaagde waarde consistent samenhing met een echt tekort. Losse klachten als moeheid of somberheid deden dat niet, hoe reëel ze ook zijn.

Het tweede is een herhaalmeting. Testosteron schommelt van dag tot dag genoeg om dezelfde man bij herhaling tien tot vijftien procent hoger of lager te laten uitvallen. Het derde is SHBG: bij overgewicht en insulineresistentie daalt dat eiwit, waardoor de totale waarde omlaag gaat terwijl het vrije testosteron dichter bij normaal ligt. Het vierde zijn LH en FSH, die aangeven of een eventueel probleem in de testikels zit of hogerop.

Waarom het tijdstip van de bloedafname het bereik kan verschuiven

Testosteron volgt een dagritme met de piek in de vroege ochtend. In de loop van de dag zakt de waarde, bij jongere mannen sterker dan bij oudere. Het verschil is groot genoeg om een uitslag van bereik te laten wisselen: dezelfde man kan om acht uur 's ochtends binnen het bereik zitten en om vier uur 's middags eronder.

Onderzoek uit 2024 onder mannen die zich met klachten meldden liet zien dat het meettijdstip de uitslag zo sterk beïnvloedt dat een middagafname een deel van hen ten onrechte als laag classificeert. De referentiebereiken van laboratoria zijn bovendien vastgesteld op ochtendmonsters, dus een middagwaarde wordt vergeleken met een bereik dat er niet bij hoort.

De praktische regel: prikken vóór ongeveer tien uur 's ochtends, nuchter, en een lage uitslag herhalen op een tweede ochtend. Staat er op uw formulier geen afnametijd, dan mist er informatie die u nodig heeft om de uitslag te lezen.

Wat er verder op het formulier hoort te staan

Een testosteronwaarde alleen laat de belangrijkste vragen onbeantwoord. SHBG vertelt hoeveel van dat totaal daadwerkelijk beschikbaar is. LH en FSH vertellen waar een eventueel probleem zit. Prolactine kan wijzen op een probleem in de hypofyse. Samen maken ze het verschil tussen een getal en een uitslag.

Als de totale waarde in het grijze gebied ligt en er reden is om aan een afwijkende SHBG te denken, kan berekend vrij testosteron helpen. Dat wordt afgeleid uit totaal testosteron, SHBG en albumine met een vaste formule. Een direct gemeten vrij testosteron met een analoge immunoassay is daarentegen weinig betrouwbaar; de referentiemethode, evenwichtsdialyse, is in de praktijk zelden beschikbaar.

Wat u met deze kennis kunt doen is beperkt maar niet niets: kijk of SHBG op uw formulier staat, en zo niet, dan is dat een redelijke vraag om aan de aanvragende arts te stellen. Wat er wordt aangevraagd blijft een beslissing van de arts.

Waarden bij vrouwen

Vrouwen maken testosteron in de eierstokken en de bijnierschors, in een concentratie die ongeveer een tiende tot een twintigste van die bij mannen bedraagt. Referentiebereiken lopen bij volwassen vrouwen grofweg van 0,3 tot 2,4 nmol/l, opnieuw met verschillen per laboratorium en per levensfase.

Er zit een technisch probleem in dat lage bereik: de immunoassays die veel laboratoria gebruiken zijn daar onnauwkeurig. Een 'lage' uitslag bij een vrouw is daardoor vaak niet interpreteerbaar, en er bestaat geen afkapwaarde waaronder een tekort is vastgesteld. Een verhoogde uitslag is wél informatief, en dan gaat het onderzoek over de oorzaak.

Bij klachten die op een teveel wijzen, zoals toenemende beharing in mannelijk patroon, acne, dunner wordend hoofdhaar of een onregelmatige of uitblijvende menstruatie, is het onderzoek gericht op de oorzaak en niet op het getal. Ontstaat dat beeld in maanden in plaats van jaren, dan is dat een reden om er snel naar te laten kijken.

Oriëntatiewaarden totaal testosteron bij vrouwen

Groep	nmol/l	ng/dl
Volwassen vrouwen, gangbaar bereik	ongeveer 0,3 tot 2,4	ongeveer 9 tot 69
Na de menopauze	in de regel aan de onderkant van dat bereik	—

Bereiken verschillen sterk per laboratorium en per gebruikte meetmethode. In dit lage bereik zijn veel immunoassays onnauwkeurig, waardoor een lage uitslag vaak niet te duiden is.

Wat een tabel niet kan

Een tabel kan u laten zien of uw uitslag binnen of buiten een bereik valt. Wat een tabel niet kan, is bepalen of uw klachten door testosteron komen. Dat is het punt waarop dit onderwerp het vaakst misgaat: de uitslag wordt de diagnose, terwijl de uitslag hooguit één van de vijf dingen is die samen tot een diagnose leiden.

Het omgekeerde geldt ook. Een waarde binnen het bereik betekent niet dat uw klachten er niet zijn of niet serieus worden genomen. Het betekent dat de oorzaak elders gezocht moet worden, en dat is bruikbare informatie, geen afwijzing.

En het derde: een getal binnen het bereik is geen doel om te optimaliseren. Er is geen bewijs dat een man met een normale waarde zich beter gaat voelen als dat getal hoger wordt, en de risico's van suppletie zonder indicatie blijven wel gewoon bestaan.

Veelgestelde vragen

Wat is een normale testosteronwaarde voor een man?

Er is geen enkel juist getal. Het bereik van het laboratorium dat uw bloed heeft gemeten telt. Als oriëntatie: geharmoniseerde referentiewaarden voor gezonde mannen van 19 tot 39 jaar lopen van ongeveer 9,2 tot 31,8 nmol/l, met een middenwaarde rond 17 nmol/l.

Hoeveel is 400 ng/dl in nmol/l?

Ongeveer 13,9 nmol/l. Deel het aantal ng/dl door 28,8. Zo komt 300 ng/dl uit op ruim 10 nmol/l en 600 ng/dl op ruim 20 nmol/l.

Mijn waarde is 9 nmol/l. Heb ik een tekort?

Dat is met dit getal alleen niet te zeggen. Negen ligt in het grijze gebied, waar de conclusie afhangt van uw klachtenpatroon, een tweede ochtendmeting, uw SHBG en de waarden van LH en FSH. Bespreek dit met uw arts in plaats van er zelf een conclusie aan te verbinden.

Verschilt de normaalwaarde per leeftijd?

Er is een geleidelijke daling vanaf ongeveer het dertigste jaar, maar veel laboratoria hanteren één volwassen bereik omdat de spreiding tussen individuen groter is dan het leeftijdseffect. Waar leeftijdsgebonden bereiken worden gebruikt, staan die op het formulier.

Waarom staat SHBG niet op mijn uitslag?

Omdat het niet is aangevraagd. Zonder SHBG weet u niet hoeveel van het gemeten totaal daadwerkelijk beschikbaar is, en juist bij overgewicht of diabetes kan dat de uitslag flink kleuren. Het is een redelijke vraag om aan de aanvragende arts voor te leggen.

Waarop dit artikel is gebaseerd

Elke link hieronder is opgehaald en de titel van de pagina is vergeleken met wat wij ervan zeggen. Klopt er iets niet, dan horen wij dat graag.

01J Clin Endocrinol MetabTravison TG et al. Harmonized Reference Ranges for Circulating Testosterone Levels in Men of Four Cohort Studies in the United States and Europe. J Clin Endocrinol Metab 2017. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28324103/
02The Endocrine SocietyBhasin S et al. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab 2018. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29562364/
03N Engl J MedWu FC et al. Identification of late-onset hypogonadism in middle-aged and elderly men (European Male Ageing Study). N Engl J Med 2010. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20554979/
04J Sex MedAnalysis of diurnal variation in serum testosterone levels in men with symptoms of testosterone deficiency. J Sex Med 2024. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38481019/
05J UrolThe significance of biological variation in the diagnosis of testosterone deficiency. J Urol 2010. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20400148/
06J Clin Endocrinol MetabVermeulen A et al. A critical evaluation of simple methods for the estimation of free testosterone in serum. J Clin Endocrinol Metab 1999. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10523012/
07Rev Endocr Metab DisordObesity, type 2 diabetes, and testosterone in ageing men. Rev Endocr Metab Disord 2022. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35834069/
08Zorginstituut NederlandFarmacotherapeutisch Kompas — preparaattekst testosteron. www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/t/testosteron
09KNMPApotheek.nl (KNMP) — testosteron: werking, gebruik en bijwerkingen. www.apotheek.nl/medicijnen/testosteron

Verder lezen

Meten & waarden

Testosteron laten testen: zo krijgt u een bruikbare uitslag

Hoe u in Nederland uw testosteron laat meten: via de huisarts of met een zelftest, waarom het ochtenduur telt, wat er naast testosteron op de aanvraag hoort en wat de uitslag waard is.

9 min. leestijd