Tribulus terrestris: veelverkocht, en het bewijs bij mensen ontbreekt

Kort samengevat

Tribulus terrestris zit in een groot deel van de testosteronboosters op de markt. De verkoopclaim is steevast dezelfde: het zou het eigen testosteron verhogen.

Die claim is bij mannen onderzocht en niet bevestigd. In een gerandomiseerde studie kregen jonge mannen vier weken lang Tribulus-extract in twee doseringen, en er was geen verschil met placebo in testosteron, androsteendion of LH. Alle waarden bleven binnen het normale bereik.

Een uitgebreide reviewstudie uit 2016 ging de hele literatuur van 1968 tot 2015 na en concludeerde dat de gedachte dat Tribulus via androgenen werkt, onhoudbaar is.

Er is één risico dat wel concreet is, en dat gaat over een wisselwerking met medicijnen. Dat staat verderop.

Wat het onderzoek bij mannen vond

De meest directe studie is klein maar precies op de vraag gericht. Eenentwintig gezonde mannen tussen 20 en 36 jaar werden verdeeld over drie groepen: twee doseringen Tribulus-extract en een placebogroep, zeven mannen per groep.

Vier weken lang namen zij het extract in drie dagelijkse porties. Testosteron, androsteendion en LH werden gemeten vlak voor de start en op vijf momenten daarna.

Er kwam geen verschil uit. Niet op testosteron, niet op androsteendion en niet op LH. De onderzoekers schreven dat de steroïdsaponinen uit Tribulus noch direct noch indirect androgeenverhogende eigenschappen bezitten.

Zeven mannen per groep is weinig, en dat is een eerlijke beperking van deze studie. Maar het is de enige groep die op precies deze vraag gericht is gemeten, en het resultaat wijst niet in de richting die op de verpakking staat.

Wat de reviewliteratuur ervan maakte

In 2016 verscheen een uitgebreid overzichtsartikel dat de fytochemische, farmacologische en traditionele literatuur over Tribulus systematisch doornam.

De conclusie was tweeledig, en beide helften zijn interessant.

Ten eerste: de empirische onderbouwing dat eventuele effecten door androgeenverhoging komen, hield geen stand. De auteurs noemen de traditionele opvatting dat Tribulus via androgenen werkt verouderd en niet in staat om de nieuwere bevindingen te verklaren.

Ten tweede: zij zagen wel aanwijzingen voor een ander mogelijk mechanisme, via het endotheel en stikstofmonoxide, dat met de doorbloeding te maken heeft en niet met hormonen. Dat komt uit experimenteel onderzoek bij dieren en is geen aangetoond effect bij mensen.

Zo staat het er dus voor: de hormoonclaim is onderzocht en niet bevestigd, en het alternatieve mechanisme is een hypothese uit dierproeven.

Waarom mensen toch iets merken

Dat gebruikers verbetering ervaren, is geen tegenargument tegen de metingen. Er zijn verklaringen die er los van staan.

Wie een supplement koopt om zich fitter te voelen, verandert meestal meer tegelijk: hij gaat sporten, let op zijn slaap, drinkt minder. Het supplement krijgt dan de eer voor het geheel.

Daarnaast is het placebo-effect bij klachten als vermoeidheid, zin in seks en energie bijzonder sterk, juist omdat die niet met een meetlat te controleren zijn.

En Tribulus zit vrijwel nooit alleen in het potje. De meeste producten zijn mengsels met zink, vitamine D, magnesium en kruidenextracten. Werkt er iets, dan is zelden na te gaan wat.

Zink en vitamine D zijn in dat lijstje de enige twee waarvan een effect aannemelijk is, en dan alleen bij een aangetoond tekort. Dat is een reden om te laten meten in plaats van te gokken.

Het risico dat wel concreet is

Tribulus wordt vaak beschreven als onschuldig omdat het een plant is. Er is één gedocumenteerd probleem dat die geruststelling ondermijnt.

In een casusbeschrijving uit 2024 kwam een 71-jarige man op de spoedeisende hulp met rabdomyolyse, afbraak van spierweefsel, nadat hij Tribulus was gaan gebruiken terwijl hij langdurig atorvastatine gebruikte. De auteurs wijzen erop dat recenter onderzoek Tribulus als een matige remmer van het enzym CYP3A4 beschrijft, dat een belangrijke rol speelt in de afbraak van statines en van veel andere veelgebruikte medicijnen.

Eén casus is geen bewijs van een algemene regel, en dat hoort erbij vermeld. Maar het maakt duidelijk dat kruidensupplementen wisselwerkingen kunnen hebben, en dat dit specifieke enzym een groot deel van de apotheek raakt.

Wie medicijnen gebruikt, bespreekt een kruidensupplement daarom vooraf met arts of apotheker. Dat is geen formaliteit bij een product dat wordt verkocht zonder dat iemand meekijkt.

Wat dit praktisch betekent

Er is geen aangetoonde reden om Tribulus te nemen om het testosteron te verhogen. De directe meting vond geen effect en de overzichtsliteratuur heeft de claim losgelaten.

Voedingssupplementen mogen in Nederland bovendien geen medische claims voeren. Staat er op een verpakking dat het testosteron verhoogt of erectieproblemen verhelpt, dan is dat niet alleen onbewezen, het hoort er ook niet te staan.

Wie vermoedt dat zijn testosteron laag is, komt verder met een meting bij de huisarts dan met een potje. Een tekort is vast te stellen, en als het er is, bestaat er een behandeling die wel is onderzocht.

Is er geen tekort, dan ligt de oorzaak van de klachten ergens anders, en dan verhelpt geen enkel supplement die.