Waar dit artikel over gaat
Testosteron pillen: een receptplichtige capsule, een voedingssupplement of een bestelling uit het buitenland. Het verschil op een rij, zonder productadvies. Dit is een informatieve duiding, geen medisch advies en geen vervanging van het gesprek met uw arts. We benoemen open wat het onderzoek laat zien, en wat niet.
Eén zoekterm, drie heel verschillende producten
Wie 'testosteron pillen' intypt, krijgt drie totaal verschillende dingen op zijn scherm: een receptplichtig medicijn in capsulevorm, een voedingssupplement dat vrij bij de drogist of online te koop is, en testosteron dat via een buitenlandse website zonder recept wordt besteld. Deze drie hebben weinig met elkaar te maken, behalve de naam. Het ene is een geregistreerd geneesmiddel met een werkzame stof die door een arts wordt voorgeschreven. Het andere is een product met vitamines, mineralen of kruidenextracten waarvan de werking niet is beoordeeld. Het derde is een middel waarvan niemand controleert wat er precies in zit.
Deze drie op één hoop gooien leidt tot verkeerde verwachtingen en soms tot risico's. Dit artikel zet ze naast elkaar, met wat er wel en niet over bekend is, en zonder een oordeel te vellen over welke vorm 'beter' is. Dat is een afweging voor u en uw arts, niet iets dat op basis van een webpagina te beslissen valt.
Testosteron op recept: capsules met testosteronundecanoaat
De receptplichtige variant in capsulevorm bevat testosteronundecanoaat, een ester van testosteron die via de mond wordt ingenomen. Dat is bijzonder, want de meeste testosteronpreparaten worden als gel op de huid gesmeerd of als injectie toegediend, juist omdat testosteron die via de darm wordt opgenomen normaal grotendeels door de lever wordt afgebroken voordat het de bloedbaan bereikt. Testosteronundecanoaat ontwijkt dat probleem doordat het via de lymfebanen wordt opgenomen in plaats van rechtstreeks via de poortader naar de lever, aldus het Farmacotherapeutisch Kompas.
Die opnameroute via de lymfe heeft een keerzijde: de hoeveelheid die wordt opgenomen hangt sterk af van de maaltijd waarmee de capsule wordt ingenomen. De bijsluiterinformatie adviseert inname bij een vetrijke maaltijd, omdat vet de opname via de lymfebanen bevordert. Zelfs dan verschillen de bloedspiegels van dag tot dag en van persoon tot persoon aanzienlijk meer dan bij een gel of injectie. Dat wisselende verloop is de reden waarom deze vorm in de praktijk niet de gebruikelijke eerste keuze is wanneer een arts een behandeling met testosteron overweegt. Dit is een vaststelling over het middel, geen aanbeveling voor of tegen een van de beschikbare vormen: die keuze maakt een arts samen met de patiënt, op basis van waarden, klachten en voorkeur.
Vrij verkrijgbare 'testosteronpillen': voedingssupplementen, geen medicijn
Het tweede product dat mensen vinden, is een heel andere categorie: capsules of tabletten die zonder recept bij de drogist, in de supplementenwinkel of online worden verkocht en zich richten op testosteron. Dit zijn voedingssupplementen, geen geneesmiddelen. Dat onderscheid is niet alleen een etiketkwestie. Een geneesmiddel wordt vóór toelating beoordeeld op werkzaamheid, veiligheid en kwaliteit door een instantie zoals het CBG. Een voedingssupplement doorloopt die beoordeling niet. De fabrikant hoeft niet aan te tonen dat het product doet wat de naam suggereert.
In de praktijk betekent dit dat de werkzaamheid van deze producten niet onafhankelijk is vastgesteld, en dat voedingssupplementen volgens de Europese regels geen medische claim mogen voeren. Er mag dus niet op de verpakking staan dat het product hypogonadisme behandelt, de vruchtbaarheid verbetert of erectieproblemen oplost. Wat er wel op mag staan, is beperkt tot een lijst goedgekeurde claims over voedingsstoffen, waarover verderop meer.
Zink en vitamine D: wanneer een tekort meespeelt
De twee ingrediënten met het meeste onderzoek erachter zijn zink en vitamine D, en voor beide geldt hetzelfde patroon: bij een aantoonbaar tekort kan aanvulling de testosteronwaarde beïnvloeden, bij een normale voorraad meet men in de regel geen verschil. Een oudere studie bij gezonde volwassenen liet zien dat een experimenteel opgewekt zinktekort samenging met een daling van de testosteronspiegel, en dat aanvullen die daling weer ophief (Prasad et al., 1996). Zink is nodig voor de aanmaak van testosteron, en het Voedingscentrum noemt de dagelijkse referentie-inname voor volwassen mannen.
Voor vitamine D ligt het patroon vergelijkbaar. Een placebogecontroleerde studie bij mannen met een laag vitamine D-gehalte vond na een jaar suppletie een hogere testosteronwaarde dan in de placebogroep (Pilz et al., 2011). Ook hier is het startpunt bepalend: dit was onderzoek bij mannen met een tekort, niet bij mannen met een al toereikend niveau. De Gezondheidsraad en het Voedingscentrum geven aan wie in Nederland een verhoogd risico op een tekort loopt en welke inname wordt geadviseerd. Bij mannen die al voldoende zink of vitamine D binnenkrijgen, is er geen goede reden om een meetbaar effect op testosteron te verwachten, en dat is precies wat de meeste studies bij niet-tekortige mannen ook laten zien: geen aantoonbaar effect.
Ashwagandha en andere kruidenextracten: kleine, korte studies
Ashwagandha is het kruidenextract waarnaar het meeste onderzoek is gedaan in relatie tot testosteron, en de omvang van dat onderzoek is bescheiden. Een gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie bij oudere, overgewicht hebbende mannen rapporteerde na acht weken een hogere testosteronwaarde in de ashwagandhagroep dan in de placebogroep (Lopresti et al., 2019). Het ging om een specifieke groep, een korte onderzoeksperiode en een beperkt aantal deelnemers, wat betekent dat de uitkomst niet zonder meer naar andere groepen mannen te vertalen is.
Voor maca, tribulus terrestris en fenegriek, de andere ingrediënten die vaak op het etiket van deze producten staan, is het beschikbare onderzoek naar een effect op testosteron kleiner en wisselender dan voor zink, vitamine D en ashwagandha. Voor consument en arts betekent dit vooral dat de bewijslast voor deze stoffen mager is, en dat een fabrikant die dat op de verpakking anders laat klinken, verder gaat dan wat de wetenschap op dit moment onderbouwt.
Wat u aan een etiket kunt zien
Een supplementenetiket vermeldt de hoeveelheid van elke stof per dagdosis, meestal naast een percentage van de referentie-inname (RI), de hoeveelheid die voor een gemiddelde volwassene als voldoende geldt. Die twee getallen samen zeggen iets zinnigs: een dosis zink of vitamine D die ver boven de referentie-inname uitkomt, voegt voor iemand die al voldoende binnenkrijgt niets toe, terwijl een dosis die er dicht bij in de buurt blijft, vooral relevant is als er daadwerkelijk een tekort bestaat. Het Voedingscentrum houdt de referentiewaarden voor zink en vitamine D bij, en de Gezondheidsraad heeft de voedingsnormen voor vitamine D voor Nederland vastgesteld.
De tweede regel om op te letten is de claim zelf. In het EU-register van toegestane gezondheidsclaims staat bijvoorbeeld de claim dat zink bijdraagt aan een normaal testosterongehalte in het bloed. Die formulering gaat over het handhaven van een al normale waarde, niet over het verhogen van een waarde die al normaal is naar een hoger niveau. Een verpakking die deze claim gebruikt naast suggestieve teksten over meer spierkracht, meer energie of een hoger libido, rekt de betekenis van de goedgekeurde claim op. Het is de moeite waard om de letterlijke tekst van de claim te lezen en die te vergelijken met wat de rest van de verpakking suggereert.
Testosteron besteld via buitenlandse websites zonder recept
Het derde product dat mensen aantreffen bij het zoeken naar testosteronpillen is testosteron dat via een buitenlandse webshop wordt besteld, zonder recept en buiten de Nederlandse apotheek om. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd waarschuwt in algemene zin voor medicijnen die op deze manier worden gekocht: niemand controleert of de samenstelling klopt met wat er op de verpakking staat, of de dosering veilig is, of het product steriel en onvervalst is.
Bij een reguliere behandeling met testosteron hoort ook controle: bloedwaarden die voor de start en daarna periodiek worden gemeten, om te zien of de spiegel binnen een veilig bereik blijft en of er bijwerkingen optreden. Bij een bestelling via een buitenlandse website ontbreekt die controle volledig. Er is niemand die de bloedwaarden volgt, niemand die de dosis aanpast, en niemand die ingrijpt als er iets misgaat. Dat maakt dit de enige van de drie categorieën waarbij niet alleen de werkzaamheid, maar ook de veiligheid volledig onbekend is.
Wat wel zinvol is: de eigen waarde laten meten
Geen van de drie vormen van 'testosteronpillen' is een vervanging voor uitzoeken of er daadwerkelijk sprake is van een lage testosteronwaarde. Bij klachten die kunnen passen bij een tekort, zoals aanhoudende vermoeidheid of verminderde stijfheid, is een ochtendlijke, nuchtere bloedafname bij de huisarts de eerste stap, met een herhaling van een lage uitslag op een tweede ochtend voordat er conclusies worden getrokken. Een voedingssupplement corrigeert hooguit een tekort aan een enkele voedingsstof, en een receptplichtige capsule is een medische behandeling die bij een arts hoort, niet een keuze die op eigen houtje wordt gemaakt op basis van een productnaam.
De term 'testosteron pillen' verdoezelt dat het om drie totaal verschillende risicoprofielen gaat: een beoordeeld geneesmiddel met medische begeleiding, een onbeoordeeld voedingssupplement met een wettelijk beperkte claim, en een bestelling via internet zonder enige controle op samenstelling of dosering. Wie deze drie door elkaar haalt, loopt het risico geld uit te geven aan iets dat weinig doet, of erger, gezondheidsrisico's te nemen bij een middel waarvan niemand de kwaliteit heeft gecontroleerd. Voor wie zich afvraagt of een lage waarde de oorzaak van klachten is, is een bloedtest bij de huisarts de stap die daadwerkelijk iets oplevert, in tegenstelling tot het uitproberen van een supplement of het bestellen van een middel via internet.
Veelgestelde vragen
Werken testosteronpillen van de drogist echt?
Voor mannen met een aantoonbaar tekort aan bijvoorbeeld zink of vitamine D kan aanvulling de testosteronwaarde beïnvloeden. Bij mannen die al voldoende van deze stoffen binnenkrijgen, laat het beschikbare onderzoek geen meetbaar effect zien. De werkzaamheid van deze producten als geheel is niet onafhankelijk beoordeeld, omdat het voedingssupplementen zijn en geen geneesmiddelen.
Wat is het verschil tussen testosteronpillen en testosterongel of -injecties?
Alle drie kunnen dezelfde werkzame stof, testosteron, in het lichaam brengen, maar via een andere route. De orale capsule wordt via de lymfebanen opgenomen en geeft wisselende bloedspiegels, terwijl gel en injectie een stabieler verloop geven. Welke vorm past, is een afweging tussen arts en patiënt en geen kwestie van 'de beste' vorm in het algemeen.
Mag ik een vrij verkrijgbaar testosteronsupplement combineren met een voorgeschreven testosteronbehandeling?
Bespreek elk supplement dat u naast een voorgeschreven behandeling gebruikt met de arts of apotheker die de behandeling begeleidt. Zij kunnen beoordelen of een supplement de behandeling of de controle van de bloedwaarden kan beïnvloeden.
Is het gevaarlijk om testosteron via internet te bestellen zonder recept?
Bij een bestelling via een buitenlandse website zonder recept is er geen controle op de samenstelling, de dosering of de zuiverheid van het product, en er is niemand die de bloedwaarden volgt. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd waarschuwt in algemene zin voor medicijnen die op deze manier worden gekocht.
Wat betekent de claim 'zink draagt bij tot een normaal testosterongehalte in het bloed' precies?
Deze claim staat in het EU-register van toegestane gezondheidsclaims en gaat over het handhaven van een al normale waarde. Ze zegt niets over het verhogen van een waarde die al binnen het normale bereik ligt, ook al wordt de claim op verpakkingen soms naast suggestievere teksten geplaatst.
Waarop dit artikel is gebaseerd
Elke link hieronder is opgehaald en de titel van de pagina is vergeleken met wat wij ervan zeggen. Klopt er iets niet, dan horen wij dat graag.
- 01Zorginstituut NederlandFarmacotherapeutisch Kompas — preparaattekst testosteron. www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/t/testosteron
- 02IGJInspectie Gezondheidszorg en Jeugd — Medicijnen. www.igj.nl/onderwerpen/medicijnen
- 03VoedingscentrumVoedingscentrum — Zink: waar het in zit en hoeveel u nodig heeft. www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/zink.aspx
- 04VoedingscentrumVoedingscentrum — Vitamine D: aanbevelingen en wie extra nodig heeft. www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/vitamine-d.aspx
- 05Europese CommissieEU-register van toegestane en afgewezen gezondheidsclaims. ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register
- 06NutritionPrasad AS et al. Zinc status and serum testosterone levels of healthy adults. Nutrition 1996. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8875519/
- 07Horm Metab ResPilz S et al. Effect of vitamin D supplementation on testosterone levels in men. Horm Metab Res 2011. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21154195/
- 08Am J Mens HealthLopresti AL et al. A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Crossover Study Examining the Hormonal and Vitality Effects of Ashwagandha (Withania somnifera) in Aging, Overweight Males. Am J Mens Health 2019. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30854916/
Verder lezen
Testosteron verhogen: wat helpt echt volgens onderzoek
Testosteron verhogen: afvallen en slaap tellen het meest. Een zink- of vitamine D-tekort corrigeren helpt ook, maar bij normale waarden doet weinig.
Testosteron: meten, waarden lezen en wat de arts doet
Wat testosteron in het lichaam regelt, hoe u een betrouwbare meting krijgt, wat de getallen op het laboratoriumformulier betekenen en wanneer een lage waarde behandeling rechtvaardigt.
Wat is testosteron? Aanmaak, werking en schommelingen
Testosteron is een steroïdhormoon dat vooral in de testikels wordt gemaakt. Uitleg over aanmaak, regelkring, dagritme en wat het hormoon wel en niet doet.