Testosteron en libido: wat het hormoon wel en niet aanstuurt

Het korte antwoord

Testosteron stuurt het seksueel verlangen aan. Dat verband is duidelijk en het is een van de best onderbouwde effecten van dit hormoon.

Het stuurt de erectie niet rechtstreeks aan. Erectieproblemen hebben vaker een oorzaak in de bloedvaten dan in de hormoonhuishouding. Wie beide gelijkstelt, zoekt op de verkeerde plek.

En het verband is niet lineair. Boven een bepaalde waarde levert meer testosteron geen meer verlangen op. Dat is de reden dat supplementen bij een normale waarde niets doen.

Waar het verlangen vandaan komt

Seksueel verlangen ontstaat in de hersenen, niet in de geslachtsorganen. Testosteron werkt op gebieden die met motivatie en beloning te maken hebben, en het beïnvloedt daar hoe sterk seksuele prikkels doorkomen.

Dat verklaart waarom mannen met een duidelijk tekort niet alleen minder zin hebben, maar ook minder aan seks denken en minder spontane fantasieën melden. Het gaat om de aandrang, niet om het vermogen.

Bij vrouwen speelt testosteron eveneens een rol in het verlangen, in veel kleinere hoeveelheden. Dat is een apart onderwerp met een eigen onderzoekslijn.

Het effect kent een verzadigingspunt. Onder een bepaalde waarde neemt het verlangen af naarmate de waarde daalt; daarboven vlakt de relatie af. Een gezonde man met een waarde midden in het referentiegebied merkt niets van een extra duwtje.

Waarom erectie iets anders is

Een erectie is in de eerste plaats een kwestie van bloedvaten. Bij opwinding ontspannen de spiertjes in de vaatwand van het zwellichaam, er stroomt meer bloed in, en de afvoer wordt afgeknepen.

Testosteron speelt daarbij een ondersteunende rol, onder meer in het onderhoud van het weefsel, maar het is niet de schakelaar. Iemand met een normale testosteronwaarde en beschadigde bloedvaten heeft erectieproblemen.

Daarom leidt een testosteronbehandeling bij mannen met vaatschade vaak niet tot betere erecties, ook als de waarde stijgt. Wat wel verbetert, is meestal het verlangen.

Dit onderscheid is de nuttigste zin uit dit hele onderwerp. Minder zin wijst eerder richting hormonen, slaap of stemming. Wel zin maar geen erectie wijst eerder richting bloedvaten.

Wanneer een tekort waarschijnlijk is

Van een testosterontekort wordt gesproken bij een herhaald te lage ochtendwaarde in combinatie met passende klachten. Eén meting, en zeker een meting in de middag, is geen diagnose.

Bloed wordt 's ochtends geprikt, meestal tussen acht en elf uur, omdat de waarde in de loop van de dag daalt. Bij een afwijkende uitslag volgt een tweede meting op een andere dag.

De klachten die erbij passen zijn duidelijk minder verlangen, minder spontane ochtenderecties, afnemende spiermassa bij toenemend buikvet, vermoeidheid en een gedrukte stemming.

Bij een vermoeden wordt vaak ook SHBG bepaald. Testosteron zit in het bloed grotendeels gebonden aan dat eiwit, en bij een hoog SHBG kan de totale waarde normaal lijken terwijl er functioneel te weinig beschikbaar is.

Wat er nog meer op het verlangen drukt

Slaap. Testosteron wordt grotendeels tijdens de slaap aangemaakt, en een week met sterk verkorte nachten verlaagt de waarde meetbaar. Bij veel mannen is dit de hele verklaring.

Medicijnen. Bepaalde antidepressiva, vooral de SSRI's, verlagen het libido als bekende bijwerking. Ook sommige bloeddrukverlagers en middelen bij prostaatklachten doen dat. Dit is een gesprek met de arts waard.

Alcohol. Regelmatig en veel drinken verlaagt het testosteron en verstoort de slaap, en die twee versterken elkaar.

Stemming en spanning. Een depressie geeft precies dezelfde klachten als een tekort, inclusief vermoeidheid en verminderde zin, en komt vaker voor. Chronische stress werkt in dezelfde richting.

Overgewicht. Vetweefsel zet testosteron om in oestrogeen, en een lagere waarde bevordert weer vetopslag rond de buik. Gewichtsverlies doorbreekt die cirkel en verhoogt de waarde bij overgewicht betrouwbaarder dan welk vrij verkrijgbaar middel ook.

Wat een behandeling wel en niet oplevert

Bij een bevestigd tekort met passende klachten bestaat een testosteronvervangende behandeling. Die is receptplichtig en wordt begeleid met controles van bloedbeeld, PSA en de testosteronwaarde.

Wat daarbij het meest consistent verbetert, is het seksueel verlangen. Verbetering van erecties treedt op als het tekort de oorzaak was, en blijft uit als de bloedvaten dat waren.

Bij een normale waarde is een behandeling niet aan de orde. Ze verhoogt het verlangen dan niet, en ze onderdrukt wel de eigen aanmaak en daarmee de zaadproductie. Bij een kinderwens verandert dat de afweging.

Vrij verkrijgbare boosters vallen buiten dit verhaal. Zink en vitamine D werken bij een aangetoond tekort; bij een normale waarde is de waarde niet zinvol verder te verhogen.

De eerste stap

Bij verminderd verlangen dat enkele maanden aanhoudt, is een afspraak bij de huisarts de bruikbaarste stap. Er wordt 's ochtends bloed geprikt en meteen naar de voor de hand liggende alternatieven gekeken: bloedbeeld, schildklier, glucose en vitamine D.

Neem uw medicijnlijst mee. Een aanzienlijk deel van de klachten in dit onderwerp staat erop.

En als de waarde normaal blijkt, is dat informatie en geen teleurstelling. Het sluit één verklaring uit en verschuift de zoektocht naar slaap, stemming of de situatie, waar de kans op een oplossing groter is.